Een avond tussen vleermuizen en nachtvlinders in het HOBOS
Op vrijdag 22 mei trok een veertigtal geïnteresseerden mee het Hobos in voor een bijzondere avondwandeling rond vleermuizen en nachtvlinders. Onder een heldere avondlucht maakten de deelnemers kennis met een wereld die voor de meeste mensen normaal verborgen blijft.
Vleermuisspecialisten Robbe Van Wassenhove en Ghis Palmans namen de groep mee in de leefwereld van vleermuizen. Tegelijk zorgde Pieter Cox met twee lichtopstellingen ervoor dat ook nachtvlinders van dichtbij konden worden bekeken — een belangrijke voedselbron voor heel wat vleermuissoorten.
Het werd een warme, bijna magische avond waarbij de deelnemers niet alleen vleermuizen konden zien vliegen, maar ze vooral ook konden horen. Met behulp van batdetectors werden de ultrasone geluiden van de dieren hoorbaar gemaakt voor het menselijke oor, terwijl op de achtergrond het roepen van een bosuil de sfeer nog versterkte. Tijdens de wandeling werden onder andere gewone dwergvleermuizen, rosse vleermuizen, laatvliegers en franjestaarten waargenomen.
De wandeling draaide echter niet alleen om beleving. Ze vormde ook een inkijk in een grootschalig onderzoeksproject binnen Nationaal Park Bosland. Verspreid over het park werden de afgelopen periode meer dan 250 vleermuiskasten opgehangen. Dat gebeurde vooral door onderzoeker Robbe Van Wassenhove, samen met Maya De Maegdt en verschillende vrijwilligers. De aankoop van deze kasten werd ondersteund door Nationaal Park Bosland.
Het project heeft een uitgesproken wetenschappelijke doelstelling. Door verschillende types vleermuiskasten op uiteenlopende locaties en in diverse bostypes te plaatsen, hopen de onderzoekers beter in kaart te brengen welke soorten aanwezig zijn binnen het park en welke verblijfplaatsen zij verkiezen. De eerste kasten werden vanaf de zomer van 2025 opgehangen en beginnen stilaan door vleermuizen ontdekt en gebruikt te worden.
De onderzoekers benadrukken daarbij nadrukkelijk dat deze kasten niet bedoeld zijn als vervanging voor natuurlijke verblijfplaatsen zoals holle bomen. De kasten dienen in de eerste plaats als onderzoeksinstrument om soorten en verspreiding beter te kunnen opvolgen.
Een volgende stap binnen het project wordt de uitbouw van een netwerk van opgeleide vrijwilligers. Zij zullen in de toekomst, onder begeleiding van de onderzoekers, mee instaan voor de inventarisaties en opvolging van de vleermuiskasten binnen het park.
Tijdens de wandeling konden met behulp van batdetectors verschillende vleermuissoorten worden waargenomen — of beter gezegd: gehoord. Vleermuizen gebruiken immers echolocatie: ze zenden - voor de soort typische- ultrasone geluiden uit en vangen de echo’s daarvan op om zich in het donker te oriënteren en insecten te jagen. Met een batdetector worden die normaal onhoorbare geluiden omgezet naar frequenties die mensen wel kunnen horen.
Een van de soorten die werd opgemerkt was de gewone dwergvleermuis. Dit is één van de meest algemene vleermuizen in Vlaanderen en vaak ook de soort die mensen het eerst leren herkennen. Ze jaagt vooral langs bosranden, tuinen en waterpartijen op kleine insecten.
Daarnaast werd ook de Rosse vleermuis gehoord, een grotere soort die hoog en snel door het landschap vliegt. Deze soort gebruikt vaak oude bomen als verblijfplaats en kan indrukwekkende afstanden afleggen tijdens het jagen.
Ook de laatvlieger liet zich opmerken. Zoals de naam doet vermoeden verschijnt deze soort vaak iets later op de avond. Laatvliegers jagen relatief laag boven open plekken, dreven en bosranden en zijn sterk afhankelijk van insectenrijke landschappen.
Een bijzondere waarneming was de franjestaart, een eerder bosgebonden soort die vaak dicht tussen vegetatie en langs structuren jaagt. Deze vleermuis gebruikt zeer verfijnde echolocatie om insecten van bladeren of takken te plukken.
Naast de vleermuizen trokken ook de nachtvlinders heel wat aandacht. Met speciale lichtopstellingen werden verschillende soorten aangetrokken, waaronder de opvallende appeltak. Ook talrijke meikevers kwamen op het licht af. Zulke insectenrijke avonden vormen een belangrijk jachtmoment voor vleermuizen en tonen hoe sterk beide diergroepen met elkaar verbonden zijn binnen het ecosysteem van het Hobos.