Waaltjesbos wordt proeflocatie voor ‘bossen van de toekomst’

Welke bomen zullen onze bossen in de toekomst nog bestand maken tegen droogte en hitte? Binnen het Europese MigFoRest-project onderzoeken het INBO en het Agentschap voor Natuur en Bos samen met internationale partners hoe aangepaste boomsoorten en genetische herkomsten kunnen bijdragen aan klimaatrobuuste bossen in Noordwest-Europa. Voor projectjaar 2026 werd het Waaltjesbos in Lommel geselecteerd als proeflocatie binnen Nationaal Park Bosland.

Klimaatverandering zet bossen in heel Europa steeds sterker onder druk. Langdurige droogteperiodes, hittegolven en nieuwe ziekten zorgen ervoor dat sommige boomsoorten het steeds moeilijker krijgen. Tegelijk verspreiden bomen zich van nature veel trager dan het tempo waarmee het klimaat verandert. Daarom groeit de aandacht voor zogenaamde “begeleide migratie” of assisted migration: het gericht gebruiken van boomsoorten of genetische herkomsten die beter aangepast kunnen zijn aan de klimaatomstandigheden van de toekomst.

Binnen het Europese Interreg-project MigFoRest wordt onderzocht hoe zulke klimaatrobuuste herkomsten en soorten op een wetenschappelijk onderbouwde manier ingezet kunnen worden in Noordwest-Europa. Het project brengt partners uit België, Frankrijk en Duitsland samen en omvat proeflocaties verspreid over zeven bosgebieden.
Voor Nationaal Park Bosland werd voor projectjaar 2026 gekozen voor het Waaltjesbos als casegebied. Dat bos bestaat vandaag overwegend uit relatief jonge aanplantingen van zomer- en wintereik. Andere boomsoorten zoals ratelpopulier en winterlinde komen slechts beperkt voor, voornamelijk langs dreven en bosranden. Omdat veel bomen ongeveer dezelfde leeftijd hebben, vormt het gebied een interessante locatie om verschillen in groei, vitaliteit en klimaatgevoeligheid tussen verschillende herkomsten en soorten op te volgen.
Onderzoekers willen daarbij beter begrijpen welke genetische herkomsten bossen beter bestand kunnen maken tegen droogte en hitte. Ook de rol van genetische diversiteit binnen bossen vormt een belangrijk onderdeel van het onderzoek.

In juni worden de exacte projectlocaties geselecteerd zodat daarna de terreinvoorbereiding kan starten. De effectieve aanplantingen gebeuren vervolgens tijdens de winterperiode, wanneer de jonge bomen in rust zijn.
Het Waaltjesbos vormt daarbij slechts een eerste stap binnen het project in Nationaal Park Bosland. Ook in de komende projectjaren kunnen bijkomende locaties geselecteerd worden, mogelijk ook binnen andere bostypes zoals dennenbossen. Zo willen onderzoekers en terreinbeheerders beter begrijpen welke strategieën het meest geschikt zijn om bossen weerbaarder te maken tegen toekomstige klimaatverandering.

Het Waaltjesbos zelf heeft bovendien een bijzonder verleden. Het gebied dankt zijn naam aan de vele Waalse arbeiders die zich hier vroeger kwamen vestigen om te werken in de nabijgelegen zink- en zwavelzuurfabrieken van Lommel-Werkplaatsen. Die industrie zorgde in de vorige eeuw voor zware vervuiling waardoor grote delen van de omgeving veranderden in een kale zandvlakte. Ook de nabijgelegen Lommelse Sahara ontstond vanuit die historische situatie.
Na de geleidelijke sluiting van de fabrieken werd het gebied opnieuw bebost. Het huidige Waaltjesbos ontstond daardoor grotendeels pas vanaf het einde van de jaren 1990 en groeide uit tot een jong bosgebied waar natuurontwikkeling, recreatie en onderzoek vandaag samenkomen.

Binnen Nationaal Park Bosland sluit het project aan bij een bredere zoektocht naar klimaatrobuuste en toekomstbestendige bossen, waarbij wetenschappelijk onderzoek en terreinbeheer steeds sterker met elkaar verweven raken.